Het vlechten van omheining en chi ku cha

Stukken land en huizen op Bonaire hebben verschillende vormen gekend om afgesloten te worden. Er waren onder andere stenen omheiningen, cactus en boomtakken omheining. De manier om een stuk land of huisterrein af te sluiten met cactus was bekend als ‘kose trankera’ / ‘met gevlochten omheining’, een zeer gespecialiseerd werk. Vroeger, voordat het gaas bekend als ‘kabrietengaas’ op Bonaire zijn intrede deed, werden cactussen midden tussen kukupalen gezet die horizontaal geplaatst waren.

Ook werden twee kabels gebruikt die midden tussen de palen werden gespannen. Hierin werden de cactussen gezet. Nadat ‘kabrietengaas’ werd geintrudeceerd, begon men de cactussen kruiselings in het gaas te zetten (het naaien/kose). Een onmisbaar gereedschap in het ‘naaien’ van de cactus omheining was de ‘chi ku cha’, een soort houten vork en haak, die gebruikt werden om de cactus te pakken. ‘Chi’ is de vork en ‘cha’ is de haak. Meestal werden de ‘chi ku cha’ van kuida of kui hout gemaakt.